Leki á þaki byrjar oftast smátt: brúnn blettur í lofti, dropi við þakglugga eða rakalykt á háaloftinu. Ef ekkert er gert kemst vatnið í timbur og einangrun og viðgerðin verður stærri og dýrari með hverjum vetri. Í þessum leiðarvísi förum við yfir hvar þök leka helst, hvernig þú þekkir einkennin, hvað þú gerir strax og hvenær viðgerð dugar – og hvenær er skynsamlegra að skipta um þak.
Ef viðgerð dugar ekki lengur sjáðu þakskipti og nýtt þak með 10 ára ábyrgð.
Greinin byggir á reynslu okkar úr þakverkum á höfuðborgarsvæðinu – allt frá einbýlishúsum upp í skóla, hjúkrunarheimili og ellefu hæða fjölbýlishús.
Hvar lekur þakið? Algengustu orsakir leka
Í langflestum lekum sem við skoðum kemur vatnið ekki í gegnum heila bárujárnsplötu heldur þar sem eitthvað mætir þakinu eða þar sem frágangur hefur gefið sig. Þetta eru algengustu staðirnir:
1. Kjölur, kantar og skörun platna
Í slagveðri þrýstir vindurinn regni upp undir kjöljárn og inn á milli platna þar sem skörun er of lítil eða festingar hafa losnað. Þetta er dæmigerður leki sem kemur bara fram í ákveðinni vindátt.
2. Skorsteinar, þakgluggar, kvistir og loftunarrör
Allt sem gengur upp úr þakinu þarf áfellur og þéttingar. Með árunum springa þéttingar, áfellur losna og múr í skorsteini gefur sig. Leki við þakglugga er einn sá algengasti sem við sjáum, sérstaklega á eldri gluggum.
3. Ryðgaðir eða lausir naglar og skrúfur
Á eldri þökum eru naglar oft farnir að losna og ryðga. Gatið í kringum festinguna stækkar, vatnið fylgir naglanum niður og lekur í timbrið undir. Hreyfing í hitabreytingum gerir illt verra.
4. Ryð og tæring í bárujárni
Þar sem málning hefur flagnað, vatn stendur eða salt berst frá sjó byrjar járnið að tærast. Þegar ryðið er komið í gegn dugar málning ekki lengur.
5. Stíflaðar rennur og niðurföll
Þegar renna fyllist af laufi, mosa eða klaka finnur vatnið sér aðra leið – oft inn undir þakkantinn og niður í veggi. Klakastíflur á veturna eru sérstaklega varasamar.
6. Ónýtur þakpappi eða undirlag
Pappinn eða dúkurinn undir járninu er síðasta vörnin. Þegar hann er orðinn stökkur eða rifinn kemur hvert smáatriði í járninu fram sem leki inni.
7. Léleg loftun og þéttivatn
Ekki er allur raki leki. Ef þakið loftar illa þéttist rakt inniloft á köldum flötum undir þakinu og lekur niður eins og um leka væri að ræða. Þá leysir ný þétting ekki vandann heldur betri loftun – til dæmis með loftaðri lektugrind.
8. Aldur og eðlilegt slit
Þök hafa takmarkaðan líftíma. Þegar margt af ofantöldu fer að gerast á sama tíma er þakið einfaldlega komið á tíma.
Einkenni þakleka – inni og úti
Leki sést ekki alltaf strax. Vatnið getur runnið eftir sperrum og borðum og komið fram metrum frá upptökunum. Fylgstu með þessum einkennum:
| Innandyra | Utandyra |
|---|---|
| Brúnir eða gulir blettir í lofti eða við loftlista | Ryðtaumar eða flögnuð málning á járninu |
| Flögnuð málning eða bólgið gifs | Lausar eða skakkar plötur og kjöljárn |
| Dropar við þakglugga, ljós eða niðurtekin loft | Naglar sem standa upp úr járninu |
| Rakalykt, mygla eða blaut einangrun á háalofti | Sprungnar þéttingar við skorstein og þakglugga |
| Dökkt eða blautt timbur í sperrum og borðum | Rennur sem flæða yfir eða hanga |
Gott ráð: Kíktu upp á háaloft eftir slagveður. Blautt timbur eða einangrun segir mikið um hvar vatnið kemur inn – taktu myndir, þær nýtast bæði okkur og tryggingafélaginu.
Fyrstu viðbrögð þegar þakið lekur
- Verndaðu innbúið. Settu fötu eða bala undir lekann, breiddu plast yfir og færðu raftæki og húsgögn frá.
- Taktu rafmagn af ef vatn lekur nálægt ljósum eða rafmagnsdósum.
- Skráðu lekann. Taktu myndir og myndskeið, skrifaðu niður dagsetningu og vindátt. Það hjálpar að finna upptökin.
- Ekki fara upp á blautt eða hált þak. Flest slys við þakvinnu verða við fall. Láttu fagmenn um það.
- Hafðu samband við tryggingafélagið ef skemmdir hafa orðið innandyra. Skilmálar eru misjafnir og gott að vita strax hvað fellur undir.
- Fáðu fagmann sem fyrst. Oft er hægt að þétta til bráðabirgða og gera svo varanlega viðgerð þegar veður leyfir.
Hvernig finnum við lekann?
Að finna lekann er oft stærri hluti verksins en viðgerðin sjálf. Við vinnum þetta skipulega:
- Samtal og myndir – hvenær lekur, í hvaða átt, hvar sjást ummerki.
- Skoðun innan frá – háaloft, sperrur og borð. Blaut og dökk svæði vísa leiðina upp.
- Skoðun utan frá – kjölur, áfellur, festingar, rennur, þakgluggar og skorsteinn.
- Mat og ráðgjöf – við segjum þér hvað við sáum, hvað þarf að gera strax og hvað má bíða. Þú færð skýrt tilboð.
Algengir lekastaðir – og hvernig þeir eru lagaðir
| Lekastaður | Dæmigerð orsök | Varanleg lausn |
|---|---|---|
| Þakgluggi | Sprungin þétting, laus áfella eða gamall gluggi | Ný áfella og þétting – eða nýr þakgluggi ef hann er kominn á tíma |
| Skorsteinn | Múr sprunginn, áfella laus eða ryðguð | Ný áfella og múrviðgerð – eða skorsteinn fjarlægður ef hann er ekki í notkun |
| Kjölur | Laust kjöljárn, of lítil skörun, slagveður | Nýtt kjöljárn með réttri skörun og festingum, þétting eftir þörfum |
| Festingar | Ryðgaðir eða lausir naglar | Nýjar skrúfur með þéttiskífum – eða nýtt járn ef festingarnar eru almennt farnar |
| Rennur og þakkantur | Stíflur eða klaki sem þrýsta vatni undir járnið | Hreinsun, nýjar rennur og niðurföll, rétt frágengin þakrenna |
| Flatt þak | Vatn stendur, samskeyti gefa sig | Nýr vatnshalli, nýr pappi eða dúkur og betri niðurföll |
Oft er hægt að laga einn af þessum stöðum með markvissri viðgerð. En þegar sami leki kemur aftur og aftur, eða margir staðir leka í einu, er það yfirleitt merki um að þakið sé komið á tíma.
Viðgerð eða nýtt þak?
Þetta er stóra spurningin – og hún snýst ekki bara um verðið í dag heldur um hvað þakið kostar næstu tíu árin. Við segjum þér hreinskilnislega hvað við myndum gera ef þetta væri okkar hús.
| Viðgerð dugar yfirleitt ef… | Nýtt þak borgar sig yfirleitt ef… |
|---|---|
| lekur á einum afmörkuðum stað | lekur á mörgum stöðum eða kemur aftur eftir viðgerð |
| járnið er heilt og málning í lagi | járnið er ryðgað í gegn á stórum flötum |
| timbrið undir er þurrt og heilt | borðaklæðning eða sperrur eru orðnar rakar eða fúnar |
| pappinn er í lagi | pappinn er stökkur, rifinn eða enginn |
| þakið er tiltölulega nýlegt | þakið hefur ekki verið endurnýjað í áratugi |
Þegar við skiptum um þak förum við í gegnum allt – rífum gamla járnið og pappann, lögum undirlagið, leggjum nýjan pappa eða öndunardúk, lektum og leggjum nýtt járn með öllum frágangi. Á þakskiptum veitum við 10 ára ábyrgð. Ef viðgerð dugar sjáum við um hana – sjá þakviðgerðir og lekaviðgerðir.
Viltu láta meta þakið?
Sendu okkur stutta lýsingu og nokkrar myndir. Við svörum fljótt, komum og skoðum ef þarf og gerum frítt tilboð án skuldbindingar.
Hvað gerist ef lekinn fær að vera?
Lítill leki sem fær að vera í nokkra vetur verður að stóru verki. Það sem við sjáum oftast:
- Fúi í borðum og sperrum. Timbur sem blotnar aftur og aftur missir styrk. Þá þarf að skipta um borðaklæðningu og jafnvel styrkja sperrur áður en nýtt þak er lagt.
- Mygla. Rök einangrun og timbur í hlýju og lokuðu rými eru kjöraðstæður fyrir myglu, sem getur haft áhrif á loftgæði í húsinu.
- Skemmdir innandyra. Loft, veggir, gólf og innréttingar skemmast – og þá leggst sá kostnaður ofan á þakviðgerðina.
- Skert einangrun. Blaut einangrun einangrar illa og húsið verður dýrara í kyndingu.
Af hverju leka íslensk þök?
Íslensk þök fá harðari meðferð en víðast hvar:
- Slagveður – rigning sem kemur nánast lárétt og þrýstist upp undir samskeyti og kjöl.
- Frost og þíða – vatn sem frýs í rifum og samskeytum þenst út og stækkar þau vetur eftir vetur.
- Snjór og klaki – klakastíflur í rennum og á þakköntum þrýsta vatni undir járnið.
- Salt og vindur – nálægt sjó tærist járn og festingar hraðar.
Þess vegna skiptir frágangurinn öllu: rétt skörun, réttar festingar, vandaðar áfellur og góð loftun. Það er þar sem ódýr þakskipti spara – og þar sem lekinn kemur fram nokkrum árum síðar.
Leki á flötu þaki
Flöt þök og þök með litlum halla hegða sér öðruvísi. Þar liggur vatn lengur, og ef vatnshallinn er ekki réttur myndast pollar sem finna sér leið í gegnum minnstu samskeyti. Á flötum þökum er yfirleitt notaður þakpappi eða þakdúkur í stað bárujárns. Oft þarf að endurbyggja vatnshallann sjálfan til að leysa vandann til frambúðar.
Dæmi: Á Kólguvaði 7 endurbyggðum við flatt þak með nýjum vatnshalla og tveggja laga pappa.
Hvað kostar að laga leka í þaki?
Það fer eftir því hvað er að. Lítil lekaviðgerð við þakglugga og heil þakskipti á fjölbýlishúsi eru gjörólík verk. Það sem ræður mestu er:
- hversu auðvelt er að finna lekann og komast að honum,
- hvort timbrið undir hefur skemmst,
- hvort þarf vinnupalla eða lyftu,
- hvort nóg er að laga einn stað eða hvort þakið allt er komið á tíma.
Nánar er farið yfir verðþættina í greininni Hvað kostar að skipta um þak? Besta leiðin til að fá raunhæft verð er að senda okkur myndir og stutta lýsingu – við metum verkið og gerum frítt tilboð.
Svona kemurðu í veg fyrir leka
- Skoðaðu þakið tvisvar á ári – á vorin og haustin, og alltaf eftir mikil óveður.
- Hreinsaðu rennur og niðurföll fyrir veturinn.
- Fylgstu með málningunni – bárujárn sem er málað í tíma endist miklu lengur.
- Láttu laga litla hluti strax – lausa plötu, sprungna þéttingu eða naglar sem standa upp.
- Tryggðu góða loftun – svo raki úr húsinu safnist ekki undir þakinu.
Dæmi úr verkum okkar
- Gullengi 1 – nýtt hvítt bárujárnsþak á fjölbýlishúsi í Grafarvogi eftir langvarandi leka.
- Bólstaðarhlíð 28 – nýtt þak á bröttu risi þar sem skorsteinn var fjarlægður.
- Klapparstígur 5 og 5a – nýtt þak, 13 þakgluggar og ofanljós í miðbænum.
- Hjúkrunarheimilið Eir – nýtt litað bárujárn, tugir nýrra þakglugga og rennur á um 1.545 m².
- Kólguvað 7 – flatt þak endurbyggt með nýjum vatnshalla.
Sjá öll þakverkin í yfirliti yfir þakskipti og þakviðgerðir.
Algengar spurningar
Getur þak lekið án þess að það sjáist að utan?
Já. Oft er lekinn við samskeyti, festingar eða undir kjöljárni þar sem ekkert sést utan frá. Vatnið getur líka runnið langa leið eftir sperrum áður en það kemur fram inni. Þess vegna skoðum við þakið bæði innan frá og utan frá.
Getur leki í þaki valdið myglu?
Já. Rök einangrun og timbur í lokuðu rými undir þaki eru kjöraðstæður fyrir myglu. Því fyrr sem lekinn er stöðvaður og svæðið þurrkað, því minni líkur eru á myglu.
Hvað endist bárujárnsþak lengi?
Það fer eftir efni, frágangi, viðhaldi og aðstæðum – til dæmis nálægð við sjó. Vel lagt og vel viðhaldið bárujárnsþak getur enst í áratugi, en þegar ryðið er komið í gegn og undirlagið farið að gefa sig er yfirleitt komið að þakskiptum.
Er hægt að laga leka án þess að skipta um allt þakið?
Oft já – ef lekinn er afmarkaður og járnið, pappinn og timbrið eru í lagi. Við segjum þér hreinskilnislega hvort viðgerð dugar eða hvort betra sé að skipta um þak.
Gerið þið við leka á veturna?
Já, þegar veður leyfir. Oft þéttum við til bráðabirgða og gerum varanlega viðgerð eða þakskipti þegar aðstæður eru betri.
Borgar tryggingin lekann?
Það fer eftir skilmálum og orsök. Tryggingar bæta oft tjón innandyra af völdum skyndilegs leka en síður slit og viðhald á þakinu sjálfu. Hafðu samband við tryggingafélagið þitt og taktu myndir af skemmdunum.
Tengt efni
- Nýtt bárujárnsþak – aluzink eða litað bárujárn
- Þakverktakar – öll þakvinna á einum stað
- Hvað kostar að skipta um þak?
- Bárujárn eða læst klæðning? Þakefni borin saman
- Þakskipti fyrir húsfélög – leiðarvísir
- Þakskipti og þakviðgerðir – þjónustan okkar
- Þakviðgerðir og lekaviðgerðir
Lekur þakið?
Sendu okkur myndir og stutta lýsingu – við finnum orsökina og segjum þér hreinskilnislega hvort viðgerð dugar eða hvort komið sé að nýju þaki.
